Puzzelstuk 1 – 6-12 jaar
Vaardigheden en zelfvertrouwen ontwikkelen
In de basisschooljaren, tussen je zesde en twaalfde jaar, verandert er veel in je leven. Waar je als peuter en kleuter vooral vanuit spel en verbeelding de wereld verkende, draait het nu om vaardigheden ontwikkelen, vriendschappen sluiten en jezelf vergelijken met anderen. Je stapt een wereld binnen waarin prestaties, sociale vergelijkingen en het gevoel ‘ergens goed in te zijn’ steeds belangrijker worden.
Deze levensfase is cruciaal voor de ontwikkeling van je zelfvertrouwen. De ervaringen die je in deze periode opdoet – succeservaringen én faalervaringen – vormen de basis voor hoe je later naar jezelf kijkt. Dit is de tijd waarin je ontdekt wat je goed kunt, wat je moeilijk vindt, en of je het vertrouwen hebt om nieuwe uitdagingen aan te gaan. In deze levensfase maak je een ontwikkeling door op verschillende gebieden:
Cognitief
- Je leert basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen.
- Je logisch denkvermogen ontwikkelt zich: je leert verbanden leggen en problemen oplossen.
- De manier waarop thuis werd omgegaan met leren heeft grote invloed: werd je aangemoedigd? Kreeg je hulp?
Emotioneel
- Je vergelijkt jezelf met anderen en ontdekt waar je goed en minder goed in bent.
- Je zelfvertrouwen groeit door succeservaringen en hoe er werd omgegaan met dingen die (nog) niet lukten.
- Je leert omgaan met tegenslagen en uitdagingen.
Sociaal
- Vriendschappen en groepsdynamiek worden steeds belangrijker.
- Je ontdekt welke rol je vaak aanneemt in een groep.
- Je leert samenwerken, delen en conflicten oplossen.
Lichamelijk
- Je lichaam groeit en je motoriek verbetert.
- Je ervaringen met sport en beweging beïnvloeden je zelfbeeld.
- Niet iedereen ontwikkelt in hetzelfde tempo, wat onzekerheid kan veroorzaken.
Succeservaringen en faalervaringen
De bouwstenen van je zelfvertrouwen
Centraal in deze levensfase is de ontwikkeling van je zelfvertrouwen door de ervaringen die je opdoet. Stel je voor: je probeert iets nieuws, zoals een spreekbeurt houden voor de klas. Je bent zenuwachtig, maar je hebt goed geoefend. Na afloop komt je juf naar je toe met een glimlach. ‘Dat heb je echt goed gedaan’, zegt ze. ‘Ik zag dat je zenuwachtig was aan het begin, maar je hebt het helemaal afgemaakt en je vertelde interessante dingen.’ Je klasgenoten knikken instemmend. Zo’n moment vormt een succeservaring – je hebt iets spannends gedaan, het is niet perfect gegaan, maar je krijgt erkenning voor je inspanning en het resultaat.
Succeservaringen ontstaan niet alleen wanneer alles vlekkeloos verloopt. Ze kunnen ook ontstaan wanneer je merkt dat je vooruitgang boekt bij iets wat je eerst moeilijk vond. Zoals wanneer je eindelijk die lastige tafel van 7 onder de knie krijgt. Of wanneer je na wekenlang oefenen eindelijk een hele ronde kunt schaatsen zonder te vallen en je vader je vanaf de kant toejuicht. Het bijzondere aan deze succeservaringen is dat ze je leren: ik kan groeien, ik mag fouten maken en als iets niet lukt kan ik om hulp vragen. Ze leggen een fundament van vertrouwen in jezelf en in je vermogen om te leren en te ontwikkelen.
Maar er zijn ook andere ervaringen. Denk aan Mare, die trots haar schrijfschrift aan haar moeder laat zien. Ze heeft een verhaal geschreven over hun vakantie. ‘Kijk mama, ik heb een heel verhaal geschreven!’ Haar moeder pakt het schrift aan, maar begint meteen de spelfouten te verbeteren. ‘Dat is ‘strand’ met een d aan het eind, niet met een t. En kijk, hier moet een hoofdletter. Je moet echt beter opletten tijdens de spellingsles.’ Mare’s enthousiasme voor het schrijven verdwijnt, en ze bedenkt zich dat ze een volgende keer haar verhalen beter voor zichzelf kan houden.
Of denk aan Jamila, die heel bedachtzaam is en tijd nodig heeft om na te denken voor ze antwoord geeft. Tijdens een rekenles vraagt de meester haar iets.
Jamila denkt na, maar voordat ze kan antwoorden, zucht de meester en vraagt het aan iemand anders. ‘We hebben niet de hele dag, Jamila denkt na, maar voordat ze kan antwoorden, zucht de meester en vraagt het aan iemand anders. ‘We hebben niet de hele dag, Jamila. Wie weet het antwoord wel?’ Langzaam went Jamila eraan om haar vinger niet meer op te steken in de klas, want ze heeft toch altijd ‘te lang nodig’.
Dit zijn faalervaringen – niet omdat er een perfecte prestatie werd verwacht, maar omdat de inspanning, het enthousiasme en de unieke eigenschappen van de kinderen niet werden gewaardeerd. Faalervaringen ontstaan wanneer er vooral nadruk ligt op wat niet goed is. Wanneer je constant wordt vergeleken met anderen, of wanneer je persoonlijke eigenschappen worden afgekeurd. Dit kan leiden tot gevoelens van schaamte en onzekerheid en je ervan weerhouden om nieuwe dingen te proberen.
Persoonlijke eigenschappen
En talent ontdekken
In deze levensfase ontdek je niet alleen wat je kunt, maar ook wie je bent. Je begint je persoonlijke eigenschappen te herkennen: ben je iemand die graag nadenkt voordat je iets doet, of duik je direct in een nieuwe uitdaging? Ben je iemand die harmonie belangrijk vindt, of iemand die voor rechtvaardigheid opkomt?
Hoe er op jouw persoonlijke eigenschappen werd gereageerd, heeft invloed op je zelfbeeld:
- Werden jouw unieke eigenschappen gezien en gewaardeerd?
- Mocht je zijn wie je was, of moest je je aanpassen aan de verwachtingen van anderen?
- Werd je aangemoedigd om je talenten te ontwikkelen?
Sommige kinderen worden vooral geprezen voor één specifieke eigenschap of vaardigheid. Zij kunnen leren dat ze alleen waardevol zijn als ze presteren op dat gebied. Dit kan leiden tot ‘overcompensatie’ – je hele identiteit ophangen aan waar je goed in bent. Andere kinderen krijgen weinig erkenning voor hun kwaliteiten. Hun talenten en inspanningen worden over het hoofd gezien of niet serieus genomen. Dit kan leiden tot onderwaardering – het gevoel dat wat je doet er toch niet toe doet.
De impact
Op je huidige leven
De ervaringen uit je basisschooltijd werken vaak door in hoe je nu in het leven staat:
- Als je veel succeservaringen hebt opgedaan, durf je waarschijnlijk gemakkelijker nieuwe uitdagingen aan te gaan. Je hebt geleerd dat je door inzet kunt groeien en dat fouten maken bij leren hoort.
- Als je vooral faalervaringen hebt opgedaan, ben je mogelijk voorzichtiger met nieuwe uitdagingen. Je kunt last hebben van perfectionisme (alles moet meteen goed gaan) of juist vermijdingsgedrag (liever niet proberen dan falen).
- Als je vooral geprezen werd voor één specifieke eigenschap of vaardigheid, kun je als volwassene moeite hebben met balans vinden. Misschien ben je geneigd jezelf te overvragen of je eigenwaarde te veel te laten afhangen van prestaties.
- Als er weinig aandacht was voor je talenten en inspanningen, kun je als volwassene moeite hebben je eigen kwaliteiten te herkennen en te waarderen.
Jouw
Basisschooltijd ontdekken
Anders dan bij de puzzelstukken van je vroege kinderjaren, kun je deze periode waarschijnlijk zelf nog levendig herinneren. Daarom start deze reflectie met een paar journalvragen voor jezelf. Toch kunnen de herinneringen van je ouders of verzorgers een waardevolle aanvulling zijn, daarom vind je ook enkele gerichte vragen voor hen.
Een Oefening
Voor als je geraakt wordt
Het werken met deze vragen kan emoties en lichamelijke reacties oproepen. Wanneer je voelt dat een vraag of herinnering je raakt, kun je altijd even pauzeren en de grondingsoefening doen die in de introductie is beschreven. Voel je voeten op de grond, je lichaam en geef ruimte aan wat er nu in je leeft.
Deze gevoelens zijn waardevol – ze laten zien dat je contact maakt met een belangrijk deel van jezelf. Je kunt altijd besluiten om even te stoppen en later verder te gaan of om ondersteuning te vragen bij het verwerken van deze herinneringen.
Journalvragen om je basisschooltijd te verkennen
- Wat vond je leuk om te doen in deze periode en waarin blonk je uit?
- Hoe werd er thuis en op school omgegaan met je schoolprestaties?
- Wat gebeurde er als iets niet lukte? Kreeg je aanmoediging of kritiek?
- Hoe waren je vriendschappen in deze periode? Voelde je je geaccepteerd door leeftijdsgenoten?
- Welke aspecten van je persoonlijkheid werden gewaardeerd en welke bekritiseerd?
- In welke situaties voelde je je het meest zelfverzekerd en in welke situaties het minst?
- Hoe reageerde je op tegenslagen of uitdagingen? Gaf je snel op of zette je juist door?
- Welke uitspraken van belangrijke volwassenen zijn je bijgebleven over wat je wel of niet kon?
Vragen om aan je ouders of verzorgers te stellen
- Wat zagen jullie als mijn talenten en sterke kanten in de basisschooltijd? Waar blonk ik volgens jullie in uit?
- Hoe reageerde ik volgens jullie op uitdagingen of teleurstellingen? Wat deden jullie om mij daarbij te helpen?
- Welke anekdotes of verhalen uit mijn basisschooltijd vertellen jullie vaak over mij?
- Zijn er specifieke veranderingen in mijn gedrag of persoonlijkheid die jullie zijn bijgebleven uit die jaren?
Journaloefening
Neem tijd om te schrijven over wat je hebt ontdekt.
Hey lieve vrouw
Je bent aan het einde gekomen van dit puzzelstuk, wellicht reis je nu verder door óf reis je terug naar onderdelen in dit puzzelstuk waar je nog even bij stil wilt staan.
Een pauze nemen kan ook fijn zijn om inzichten en ervaringen te laten indalen. Alles is goed, jij bepaalt jouw tempo 