De Bibliotheek - Somatic Experience
welkom
In onze maatschappij zijn we gewend geraakt om vooral in ons hoofd te leven. We denken, analyseren, en proberen te begrijpen – belangrijke vaardigheden, maar het is slechts één deel van ons. Wanneer we geconfronteerd worden met overweldigende ervaringen, schiet ons denken vaak tekort. We kunnen rationeel weten wat er gebeurd is en zelfs begrijpen waarom we ons voelen zoals we ons voelen, maar toch blijft er iets vastzitten. We kunnen tegen onszelf zeggen: ‘Het is nu voorbij, ik ben veilig’, maar ons lichaam blijft reageren alsof het gevaar nog steeds aanwezig is. Dat komt omdat ook je lichaam een taal spreekt, een die vaak dieper gaat dan woorden.
Het lichaam als aangeboren wijsheid
Dit is waar Somatic Experience (SE) in beeld komt. SE is ontwikkeld door Dr. Peter Levine en richt zich niet op het verhaal dat ons hoofd vertelt, maar op wat in ons weefsel, onze spieren en ons zenuwstelsel wordt vastgehouden. Trauma is namelijk niet alleen een psychische conditie – het is ook een fysieke ervaring die in het lichaam wordt opgeslagen.
Daarmee verschilt deze benadering fundamenteel van cognitieve of praattherapie. In plaats van te focussen op het verhaal of de betekenis van een gebeurtenis, richt SE zich op de lichamelijke ervaring en het voltooien van onderbroken fysiologische processen. Waar traditionele therapieën vaak gericht zijn op praten en betekenisgeving, werkt SE vanuit de overtuiging dat het lichaam een aangeboren wijsheid heeft om zichzelf te genezen. Het eindeloos analyseren van impactvolle herinneringen kan deze natuurlijke wijsheid juist blokkeren, terwijl SE een helingsproces creëert dat dieper gaat dan woorden alleen kunnen bereiken.
In dit verdiepende stuk ontdek je wat de rollen zijn van het lichaam en het zenuwstelsel in zowel het ontstaan als de genezing van trauma. Je leert waarom de wijsheid van het lichaam zo cruciaal is voor diepe genezing en persoonlijke transformatie.
* Deze tekst is bedoeld als achtergrondinformatie bij de Somatic Experience-oefeningen in de cursus. In de video-oefeningen word je stap voor stap begeleid in het veilig ervaren van deze benadering.
Het ontstaan van trauma
Allereerst is het goed om te onderzoeken hoe trauma ontstaat en waarom het voor velen zo hardnekkig (en ogenschijnlijk onoverkoombaar) lijkt te zijn. Daarvoor kijken we naar de evolutionaire opbouw van onze hersenen. Onze hersenen bestaan uit drie hoofddelen die elk een eigen functie hebben:
- Het reptielenbrein (hersenstam en cerebellum) is het oudste deel van onze hersenen. Het regelt basale overlevingsfuncties zoals hartslag, ademhaling en instinctieve reacties (vechten, vluchten of bevriezen). Dit deel van de hersenen werkt automatisch en buiten ons bewustzijn om. Het spreekt niet de taal van woorden of logica, maar van sensaties en instincten.
- Het limbische systeem is het emotionele brein en is betrokken bij gevoelens, geheugen en sociaal gedrag. Het limbische systeem geeft emotionele kleur aan onze ervaringen en helpt ons om verbindingen te leggen tussen gebeurtenissen en gevoelens.
- De neocortex is de nieuwste en meest ontwikkelde laag van onze hersenen. Hier zetelen ons analytisch vermogen, taal, bewust denken en complexe planning. Dit is het deel van de hersenen dat ons in staat stelt te reflecteren op onze ervaringen en ze in een groter geheel te plaatsen.
Zoals je inmiddels in de cursus hebt geleerd, reageert ons reptielenbrein bij een bedreigende of overweldigende situatie onmiddellijk met een overlevingsreactie. Je lichaam bereidt zich in eerste instantie voor op vluchten of vechten en maakt daarvoor stresshormonen aan: adrenaline en cortisol stromen door je bloed, je hartslag versnelt en je spieren staan op scherp – allemaal om je klaar te maken voor snelle, krachtige actie. Indien vechten of vluchten geen optie is, schakelt het lichaam over naar de bevriezingsreactie.
Op het moment dat het gevaar is geweken en je de situatie overleefd hebt, is het voor je lichaam belangrijk om de overlevingsreactie af te maken. De natuurlijke cyclus van de overlevingsreactie kun je afmaken door de opgebouwde energie (inclusief alle stresshormonen) van je af te schudden. Letterlijk! Dit fenomeen is goed zichtbaar bij wilde dieren. Misschien heb je weleens een filmpje gezien van een gazelle die na een bevriezersreactie werd losgelaten door een tijger. Roofdieren zullen een onbeweeglijk dier alleen opeten als ze erg hongerig zijn. Onbeweeglijkheid lijkt op dood vlees en dat kan bedorven zijn – de geuren zijn daar ook naar als een dier in de bevriezing terechtkomt. Het vlees is dus niet zo interessant voor de tijger.
In het filmpje zie je dat zodra de tijger uit het zicht is, de ademhaling van de impala weer op gang komt en het begint te schudden: het dier ontlaadt zich van de gebeurtenis. Hierdoor komen alle stresshormonen weer op hun normale levels, net als de hartslag en de spierspanning. Het gevolg: het dier kan weer verder, zonder nare herinnering, fysieke spanning of piekergedachten over de tijger en hoe hij de situatie had kunnen voorkomen.
Bij mensen verloopt dit proces echter fundamenteel anders. Onze hoogontwikkelde neocortex – die ons de gave van complex denken geeft – vormt een obstakel voor dit natuurlijke herstelproces. Waar een dier automatisch en instinctief de cyclus van activering naar ontlading doorloopt, kunnen mensen deze cyclus onderbreken en blokkeren. Dit wordt vooral problematisch bij de bevriezersreactie. Als we vechten of vluchten, wordt een deel van de opgebouwde energie tenminste ‘opgebruikt’ tijdens de actie zelf. Maar bij bevriezen gebeurt er iets anders: de enorme hoeveelheid gemobiliseerde energie wordt letterlijk ‘bevroren’ in het systeem.
De redenen waarom wij mensen niet de vrijheid voelen om ons te ontladen, zijn onder andere:
- Sociale en culturele beperkingen: onze maatschappij leert ons om sterke emoties en lichamelijke reacties te onderdrukken. ‘Houd je in’, ‘Niet huilen’, ‘Blijf kalm’ – deze boodschappen helpen ons om sociaal te functioneren, maar verhinderen vaak het natuurlijke herstelproces van het lichaam.
- Fysieke beperkingen: soms worden we letterlijk beperkt in onze bewegingsvrijheid, zoals bij een auto-ongeluk waar we vastzitten in de gordel, of in sociale situaties waar we niet kunnen vluchten (zoals een belangrijke vergadering of een examen).
- Cognitieve overheersing: we analyseren, rationaliseren of ontkennen wat er gebeurt in plaats van de lichamelijke ervaring toe te staan.
- Angst voor overweldiging: we vrezen dat als we de trilling, het schudden of het huilen toestaan, we de controle volledig zullen verliezen en overspoeld zullen raken door emoties of sensaties.
Het resultaat van dit ‘inhouden’ is dat de energie die was gemobiliseerd voor de overlevingsreactie, nergens heen kan. In plaats van te worden afgevoerd door natuurlijke ontlading, blijft deze energie gevangen in ons systeem. Het lichaam staat strak van spanning, maar ervaart geen uitweg voor deze energie. Dit is dan ook het moment waarop trauma ontstaat. Zoals Dr. Levine zegt: ‘Trauma is niet primair het resultaat van de gebeurtenis zelf, maar het gevolg van deze vastgezette energie die niet wordt ontladen.’
Jouw lichaam omvat alles van jou. Jouw dromen, wensen, herinneringen. Iedereen van wie je houdt en hoe het voelt om lief te hebben. Dat alles is thuis in jouw lichaam. Jouw lichaam draagt jou de hele dag. Waarom zou je niet van haar houden?
— Lois Kruidenier
De gevolgen van
Vastgezette energie
De vastgezette energie in het lichaam zorgt voor een verlaging van onze trillingsfrequentie. Ons lichaam, dat grotendeels uit water bestaat, is extreem gevoelig voor deze frequenties. Wanneer trauma en spanning worden vastgehouden, gaan bepaalde gebieden in ons lichaam in een lagere frequentie trillen. Dit is vergelijkbaar met water dat bevriest – het verliest zijn natuurlijke stroming en flexibiliteit.
Deze lagere frequenties kun je zien als donkere, verstilde plekken in je innerlijke landschap: het zijn als slootjes die dichtgegroeid zijn, putten die vol zitten met modder, of bloemen die niet kunnen bloeien door gebrek aan zonlicht en voeding. Deze bevroren energie heeft een directe invloed op je fysieke en emotionele welzijn. Energie die is vastgezet in het lichaam, kan zich op verschillende manieren manifesteren:
- Chronische spierspanning, vooral in de nek, schouders, kaak en bekkenbodem, is een direct gevolg van lichaamsspieren die klaar stonden voor actie maar nooit de kans kregen om te ontspannen. Deze spanning kan leiden tot pijn, hoofdpijn en zelfs problemen met de spijsvertering.
- Ons ademhalingspatroon verandert ook. Mensen met vastgezette stress ademen vaak oppervlakkig, houden onbewust hun adem in, of ademen voornamelijk in het bovenste deel van de borstkas in plaats van diep in de buik.
- Op emotioneel niveau kunnen we overspoeld raken door gevoelens die schijnbaar uit het niets komen, of juist emotioneel afgevlakt raken. Kleine triggers kunnen disproportionele reacties veroorzaken omdat ze onbewust resoneren met de onverwerkte ervaring.
- Ons zenuwstelsel blijft in een staat van verhoogde waakzaamheid, altijd klaar voor gevaar, wat leidt tot chronische stress, slaapproblemen en een gevoel van rusteloosheid of gespannenheid.
Beeldmateriaal
Een belangrijk aspect is dat mensen vaak angst ontwikkelen voor het ontladingsproces zelf, benadrukt Dr. Levine. Wanneer vastgezette energie begint te bewegen (bijvoorbeeld wanneer we beginnen te trillen of emotioneel worden), ervaren we dit als overweldigend of roept het angst op. We onderdrukken deze ontlading uit angst, waardoor de energie verder vastgezet wordt.
Dit verklaart waarom veel mensen die impactvolle ervaringen hebben meegemaakt zo bang zijn om hun gevoelens volledig te ervaren. Ze hebben geleerd dat deze sensaties overweldigend zijn en vermijden daarom alles wat deze gevoelens zou kunnen activeren.
Deze vermijding lijkt op het eerste gezicht een logische bescherming, maar houdt ons gevangen in een cyclus van vastzitten. Het goede nieuws is dat dit niet het einde van het verhaal hoeft te zijn. Ons lichaam heeft een natuurlijke neiging naar genezing en herstel – het wil eigenlijk niets liever dan die bevroren energie weer laten stromen.
Somatic Experience
Het voltooien van de onderbroken reactie
In plaats van te vechten tegen deze vermijding of mensen te dwingen om hun gevoelens onder ogen te zien, biedt SE de mogelijkheid om bevroren toestanden heel geleidelijk om te zetten in beweging en vitaliteit. Dr. Levine beschrijft dit proces als ‘heronderhandeling’: het lichaam krijgt eindelijk de kans om de onvoltooide verdedigingsreactie alsnog te voltooien. Bij deze heronderhandeling komen vastgezette delen van het lichaam weer tot leven, alsof ze ontwaken. Het proces van SE kun je zien als een geleidelijk ontdooien van bevroren energie. Net zoals ijs weer vloeibaar wordt wanneer het verwarmd wordt, zo kunnen vastgezette emoties en energie weer gaan stromen wanneer we ze met aandacht en compassie benaderen. Dit ontdooien gebeurt niet abrupt, maar is een geleidelijk proces van losmaken van vastgezette energie, waarmee de trillingsfrequentie van je lichaam stap voor stap wordt verhoogd.
Beeldmateriaal
Binnen SE zijn er diverse oefeningen die kunnen helpen om op een veilige en gecontroleerde manier te voelen wat er in je lichaam huist. Of misschien beter gezegd: welk verhaal het lichaam nog altijd graag eens wil vertellen. Want dat is eigenlijk alles wat het is: na die traumatische gebeurtenis heeft je hoofd je misschien wel verteld wat er is gebeurd (en dat geanalyseerd), maar het lichaam heeft ook een stem. De vraag is daarom: welk verhaal wil het lichaam na grote en kleine impactvolle gebeurtenissen nog zó graag vertellen en afmaken?
Een principe dat centraal staat bij SE is de zogenaamde felt sense – onze innerlijke lichamelijke beleving. De felt sense is het gewaarworden van lichamelijke signalen zoals spanning, tinteling, warmte of druk. Deze gewaarwordingen kunnen zich manifesteren als een warm gevoel dat zich door je borst verspreidt, een tinteling langs je ruggengraat, een gevoel van ruimte of openheid in je buik, een zwaar gevoel op je schouders, of een trilling in een specifiek lichaamsdeel. Gewaarwording verwijst naar deze directe, zintuiglijke ervaringen.
Wanneer je met rustige aandacht bij zo’n gewaarwording blijft, kan er iets veranderen: de ervaring verdiept zich en krijgt een bredere, meer gevoelsmatige betekenis. Dat is de felt sense – een innerlijk aanvoelen dat verder gaat dan woorden, maar wel iets essentieels vertelt over wat er in je leeft.
Door contact te maken met deze felt sense, kun je toegang krijgen tot informatie die niet bewust beschikbaar is via ons denken. Je leert als het ware de taal van het reptielenbrein verstaan, dat in sensaties en bewegingsimpulsen communiceert, niet in woorden. Zo leer je bijvoorbeeld steeds beter herkennen wanneer je aan het vermijden bent of in de bevriezing schiet. Dit maakt dat je er met een afstandje naar leert kijken, in plaats van je er compleet mee te identificeren. Opeens denk je: ‘Yep, ik zit weer in mijn vermijdende energie’. Door die afstand ontstaat er ruimte en daarmee vormt de felt sense het kompas dat je door het helingsproces leidt.
Titreren en penduleren: gedoseerd werken met vastgezette energie
Om op een veilige en gedoseerde manier in contact te komen met je felt sense, maakt SE gebruik van twee technieken: ‘titreren’ en ‘penduleren’.
Titreren betekent letterlijk: een ervaring in kleine, beheersbare stukjes benaderen. Deze term komt uit de scheikunde, waar een stof langzaam wordt toegevoegd om een reactie beheersbaar te houden. In SE is titreren cruciaal omdat het zenuwstelsel bij trauma snel overspoeld kan raken. Dr. Levine vergelijkt titreren met het ontwarren van een ingewikkelde knoop in een touw. Als je ongeduldig en krachtig aan beide uiteinden trekt, trek je de knoop meestal alleen maar strakker. Maar als je rustig de tijd neemt, de structuur van de knoop bestudeert, en geleidelijk aan één draadje tegelijk losmaakt, kun je de knoop uiteindelijk ontwarren zonder het touw te beschadigen.
Beeldmateriaal
Penduleren ligt in lijn met titreren en is het bewust heen en weer bewegen tussen iets moeilijks en iets veiligs. Zoals een slinger beweeg je tussen activatie (spanning, ongemak) en regulatie (rust, steun, gronding). Het zenuwstelsel leert hierdoor dat het niet vast hoeft te zitten in stress of bevriezing. Door telkens terug te keren naar veiligheid, ontwikkelt het lichaam meer veerkracht en vertrouwen. Bijvoorbeeld: je richt je aandacht kort op een trilling in je benen (activatie), en daarna focus je je op het gevoel van steun van de stoel onder je (veiligheid).
In SE worden titreren en penduleren meestal samen gebruikt:
- Eerst titreren: één druppel spanning opmerken
- Dan penduleren: terug naar iets neutraals of aangenaams
- Zo bouw je stap voor stap een veilige ruimte voor verwerking
Dit gedoseerde proces begint altijd met een niveau van activering dat dragelijk is. Door de subtiele impulsen van het lichaam te volgen en het zenuwstelsel tijd te geven om elke stap te verwerken, komt vastgezette energie geleidelijk vrij zonder risico op overweldiging.
Somatic Experience
In de praktijk
Laten we aan de hand van een concreet voorbeeld kijken hoe SE werkt.
Emma heeft drie jaar geleden een auto-ongeluk meegemaakt. Het was geen ernstig ongeluk, maar omdat het totaal onverwacht gebeurde heeft het een grote impact op haar gehad. Een andere auto reed met hoge snelheid door rood en raakte haar zijkant. Het gebeurde zo snel dat Emma geen tijd had om te reageren – in een flits ging ze van normaal rijden naar de impact van de botsing.
Beeldmateriaal
Hoewel ze fysiek slechts lichte verwondingen opliep, merkt Emma dat ze sindsdien regelmatig klachten heeft: stijfheid in haar nek en schouders, paniekaanvallen tijdens het autorijden (vooral bij kruispunten), schrikreacties bij harde geluiden, en slaapproblemen. Medisch onderzoek heeft niets kunnen vinden, maar haar lichaam lijkt de herinnering te hebben opgeslagen en vastgezet.
In haar eerste SE-sessie begon Emma met oefeningen om zich veilig en gegrond te voelen in het hier en nu. De therapeut liet haar eerst haar voeten op de grond voelen en de ondersteuning van de stoel opmerken. Vervolgens richtte Emma in haar eigen tempo de aandacht op haar lichaam terwijl ze kort aan het ongeluk dacht.
Ze merkte dat haar linkerschouder en arm zich aanspanden, alsof ze het stuur nog steeds vastgreep. Op uitnodiging van de therapeut bleef ze aandachtig bij deze sensatie. Al snel voelde Emma een subtiele impuls om haar arm te bewegen, alsof ze het stuur wilde wegduwen – een beweging die tijdens het ongeluk niet mogelijk was door de snelheid van de gebeurtenissen.
Toen Emma deze bewegingsimpuls langzaam volgde, begon haar hand licht te trillen. Dit was een teken dat haar lichaam vastgezette energie begon los te laten. Na enkele minuten voelde ze een diepe zucht door haar lichaam gaan, gevolgd door warmte die zich verspreidde van haar schouder naar haar hand. De spanning in haar schouders verminderde merkbaar, er was een echte ontlading op gang gekomen in haar zenuwstelsel. Hierdoor kon haar lichaam eindelijk de onderbroken overlevingsreactie van het ongeluk voltooien.
Niet alle trauma’s ontstaan door acute gebeurtenissen zoals Emma’s ongeluk. Neem Zoë, die als kind te maken had met de strenge, soms intimiderende blik van haar liefdevolle maar ook dominante vader. Deze herhaalde ervaringen zorgden ervoor dat haar lichaam leerde om in bevriezing te gaan wanneer ze geconfronteerd werd met een autoritaire blik.
Nu Zoë volwassen is en succesvol aan het opklimmen is in haar carrière, merkt ze dat ze nog steeds ongemakkelijk wordt en ‘bevriest’ wanneer collega’s of leidinggevenden haar een bepaalde blik geven die lijkt op die van haar vader. Ze voelt zich weer als dat machteloze kind, terwijl ze juist haar professionele groei wil voortzetten.
In een SE-sessie werkt Zoë met deze ervaring door voorzichtig terug te denken aan een herinnering van haar vader die streng naar haar keek. Cruciaal hierbij is dat ze dit afwisselt met het ‘terugvaren’ naar een veilige hulpbron – bijvoorbeeld het voelen van haar voeten op de grond of het herinneren aan een moment waarop ze zich geliefd voelde. Door dit penduleren tussen de activering (de herinnering aan haar vaders blik) en een gevoel van veiligheid leert haar zenuwstelsel dat ze nu volwassen is en niet meer dat kwetsbare kind.
Beeldmateriaal
Door deze geleidelijke verkenning ontdekt Ted dat hij naar de ogen van een ander kan blijven kijken zonder automatisch dicht te klappen. Hij kan zelfs gerichte vragen stellen als een ander hem benadert met een bepaalde energie, in plaats van te bevriezen en zich terug te trekken. Zo transformeert een ingesleten overlevingsreactie naar een bewuste, volwassen respons.
Somatic Experience
integreren in je dagelijks leven
De principes van SE kun je ook (los van een coach of therapeut) in je dagelijks leven toepassen, bijvoorbeeld om stress te reguleren en meer verbinding met het lichaam te creëren. Dit zijn drie oefeningen die het ontdooien van opgeslagen energie in je lichaam bevorderen.
Felt sense ontwikkelen
door penduleren
Wanneer je stress of spanning voelt, probeer dan deze eenvoudige oefening:
- Richt eerst je aandacht op het gebied in je lichaam waar je de spanning voelt – misschien je schouders, buik of kaak. Blijf daar 5-10 seconden bij zonder iets te willen veranderen, gewoon nieuwsgierig observeren. Vraag jezelf af: hoe voelt dit precies? Is het warm of koud? Zwaar of licht? Beweegt het of is het stil?
- Verschuif dan bewust je aandacht naar een deel van je lichaam dat neutraal of prettig aanvoelt – bijvoorbeeld je voeten op de grond, of je rug tegen de stoel. Blijf daar ook even bij. Ga dan weer terug naar de spanning, en daarna weer naar het neutrale gebied. Door dit penduleren tussen spanning en veiligheid leer je je lichaam dat niet alles tegelijk overweldigend is, en ontwikkel je geleidelijk een verfijndere felt sense – de taal van je lichaam.
De ziel terug in het
lichaam roepen
Een oefening die Dr. Levine aanbeveelt is ‘De ziel terug in het lichaam roepen’. Deze kan worden uitgevoerd onder de douche, waar je met gesloten ogen voelt hoe het water over je lichaam stroomt. Je kunt in gedachten elk lichaamsdeel aanspreken: ‘Welkom terug, mijn voeten. Welkom terug, mijn benen…’ Door waar te nemen welke gebieden makkelijk te voelen zijn en welke meer afwezig lijken, en je voor te stellen dat het water niet alleen onze huid raakt maar ook dieper doordringt tot in de delen die verstild of gevoelloos zijn, kun je de verbinding met je lichaam herstellen.
Microbewegingen
Sta jezelf microbewegingen toe. Je kent het misschien wel, dat je merkt dat je lichaam een impuls heeft om te bewegen, maar dat je deze onderdrukt (bijvoorbeeld door de sociale situatie waar je in zit). Probeer jezelf meer ruimte te geven om deze impulsen op te volgen, zonder ze te forceren. Door de natuurlijke neiging van je lichaam te volgen, zelfs als het maar een millimeter beweging is, ondersteun je het natuurlijke ontladingsproces.
Ook trillen en schudden kun je leren verwelkomen in plaats van het te onderdrukken. Dit zijn natuurlijke ontladingsmechanismen die je zelfs kunt ondersteunen door zachtjes te schudden als je lijf daar behoefte aan heeft. In de verdiepingssessies ga je ook aan de slag met dergelijke oefeningen.
Trauma als kans voor transformatie
Een belangrijk inzicht dat Dr. Levine ons biedt, is dat trauma niet alleen een wond is die geheeld hoeft te worden, maar ook een krachtige mogelijkheid is voor transformatie en groei. Deze visie verschuift het perspectief van trauma als iets wat alleen maar negatief is, naar iets wat – wanneer het op de juiste manier wordt benaderd – kan leiden tot een rijker leven en een diepere verbinding met onszelf.
Beeldmateriaal
Wanneer we traumatische energie transformeren, ontwaken we vaak sluimerende capaciteiten in onszelf die we voorheen niet kenden. Mensen die hun trauma en/of impactvolle gebeurtenissen hebben verwerkt, geven vaak deze gevolgen aan:
- een dieper gevoel van verbinding met hun lichaam en intuïtie
- een verhoogd bewustzijn van subtiele lichamelijke signalen
- een groter vermogen om bij intense emoties te blijven zonder overspoeld te raken
- een versterkt gevoel van persoonlijke grenzen
- een rijker emotioneel leven, inclusief meer vreugde en spontaniteit
Het verwerkingsproces kun je vergelijken met een boom die door vele stormen is geteisterd maar niet omvalt, uiteindelijk sterker wordt en diepere wortels ontwikkelt. Ook wij kunnen door het verwerken van trauma toegang krijgen tot nieuwe bronnen van kracht en veerkracht. Door de wijsheid van het lichaam te volgen, kunnen we trauma transformeren van een beperking naar een springplank voor diepere zelfkennis en groei. Dr. Levine spreekt dan ook over het ontwikkelen van ‘posttraumatische groei’ in plaats van alleen te focussen op het verminderen van ‘posttraumatische stress’. Om in zijn woorden af te sluiten: ‘Trauma is een feit van het leven. Het hoeft echter geen levenslange veroordeling te zijn.’
* Deze tekst is gebaseerd op het boek ‘De Tijger Ontwaakt’ van Dr. Peter Levine, de grondlegger van Somatic Experience.