Introductie in het Puzzeldocument
Welkom bij het Puzzeldocument
Je staat op het punt om een bijzondere reis door je leven te maken. Het puzzeldocument nodigt je uit om de verschillende stukjes van jouw levensverhaal te onderzoeken – van je vroegste ervaringen tot de patronen die je nu nog herkent in je relaties.
De vijf puzzelstukken die op je wachten:
Puzzelstuk 1 – Je tijdlijn (0-18 jaar): Een reis door je ontwikkelingsjaren om te ontdekken hoe je vroegste ervaringen je hebben gevormd.
Puzzelstuk 2 – Je persoonlijke eigenschappen: Verken welke karaktertrekken jou uniek maken en hoe je ze bewust kunt inzetten.
Puzzelstuk 3 – Impactvolle gebeurtenissen: Een zachte benadering van moeilijke ervaringen en hoe ze doorwerken in je huidige leven.
Puzzelstuk 4 – Externe factoren: Leren omgaan met wat het leven je brengt en hoe je meer bewust kunt kiezen in je reacties.
Puzzelstuk 5 – De dans met je ouders: Onderzoek hoe je vroegste relaties nog doorwerken in hoe je nu verbinding maakt.
Je hoeft niet bij puzzelstuk 1 te beginnen. Misschien trekt een ander thema je meer aan, of past een bepaald puzzelstuk beter bij waar je nu in je leven staat. Vertrouw je intuïtie en begin waar het goed voelt.
Begrip voor je eigen wortels creëren
De opdrachten in dit deel van de cursus nodigen je uit om de ontbrekende stukjes van jouw levenspuzzel te onderzoeken. Het is je metgezel gedurende deze cursus die je er op ieder moment bij kunt pakken, ongeacht waar je bent in de cursus. Per puzzelstuk onderzoek je verschillende delen van jezelf, waarbij je zowel kijkt naar wie jij van nature bent als wat je hebt meegekregen van je omgeving. Het is niet belangrijk of je al veel aan persoonlijke ontwikkeling hebt gedaan of hier pas net mee begint. Door de verdieping kan er bij iedereen een nieuw inzicht ontstaan. Sommige puzzelstukken ken je al goed en vragen slechts om een korte verkenning, terwijl andere stukken nieuw zijn en meer tijd en aandacht vragen.
Al met al kan het verkennen van je puzzelstukken ervoor zorgen dat je jezelf beter begrijpt en daardoor ook meer taal hebt in het gesprek met de ander.
Je kunt vanuit meer begrip voor jezelf en je achtergrond aan de ander vertellen waarom je bijvoorbeeld op een bepaalde manier reageerde.
Een noot vooraf
Bij verschillende onderdelen van het puzzelstuk wordt verwezen naar je familie – je kunt hen inzetten om bepaalde vragen te stellen. Families komen in alle vormen en maten. Sommige mensen groeien op bij hun biologische ouders, anderen bij adoptieouders, pleegouders of andere verzorgers. Gezinnen kunnen bestaan uit een vader en moeder, twee vaders, twee moeders, of een enkele ouder. Ook de relaties binnen families zijn divers – soms warm en betrokken, soms complex of afstandelijk. De oefening die straks volgt past daarom mogelijk niet zomaar bij jouw situatie. Daarom deel ik hier een aantal manieren waarop je de oefening kunt aanpassen aan jouw specifieke omstandigheden.
Als het contact met je ouders complex is of was
Het verkennen van eigenschappen kan confronterend zijn als je een moeilijke relatie hebt (gehad) met je ouders. Je kunt deze oefening aanpassen op een manier die voor jou werkt. Bijvoorbeeld door:
- te focussen op een periode die wel veilig voelt om naar terug te kijken
- alleen stil te staan bij de eigenschappen die je kunt benoemen zonder te dicht bij pijnlijke herinneringen te komen
- de visualisatie te doen met meer afstand, alsof je naar een foto kijkt
- een vertrouwd persoon te vragen om bij je te zijn tijdens de oefening
Als je geadopteerd bent of bent opgegroeid bij andere verzorgers
Als je bent geadopteerd of bent opgegroeid bij andere verzorgers dan je geboorteouders, kan deze oefening verschillende lagen hebben. Je draagt mogelijk eigenschappen van je geboorteouders met je mee via je genen – zoals temperament of bepaalde karaktertrekken. Tegelijkertijd heb je eigenschappen meegekregen van de mensen die een rol speelden in je opvoeding.
Je kunt deze oefening doen met de mensen die een ouderrol hebben vervuld in je leven – zij die je hebben zien opgroeien en van wie je bewust eigenschappen hebt kunnen overnemen. Dit kunnen je adoptieouders zijn, pleegouders, grootouders of andere belangrijke verzorgers.
Als je contact hebt (gehad) met je geboorteouders en hen wilt betrekken in deze verkenning, dan kan dat natuurlijk ook. Volg hierin wat voor jou goed voelt en wat past bij jouw situatie.
Als een ouder er niet meer is
Ook als een ouder is overleden, kun je deze oefening doen. Je kunt hierbij gebruikmaken van de herinneringen die je hebt, op een manier die bij je past en in een tempo dat voor jou goed voelt. Het kan helpen om foto’s te bekijken, of om met anderen te praten die je ouder goed hebben gekend. Het belangrijkste is dat je hierbij naar je gevoel luistert en het doet op een manier die voor jou veilig voelt.
Een van de belangrijkste uitgangspunten van het puzzeldocument is dat we je vroege jaren benaderen met respect en liefde voor je ouders of verzorgers. Ze hebben gedaan wat ze konden met wat ze hadden en we willen hen niet afwijzen of bestempelen als tekortschietend.
Hoe je verleden je heeft gevormd
Je vroege levensjaren
Je vroege levensjaren – van de tijd in de baarmoeder tot ongeveer je achttiende levensjaar – zijn vormend geweest voor wie je nu bent. In deze periode was je brein nog in ontwikkeling, vormde je je eerste hechtingsrelaties en was je het meest kneedbaar voor invloeden van buitenaf. Dit zijn ook de jaren waarin je je beschermingsmechanismen hebt ontwikkeld. Daarom wordt je reactie op wat in het hier en nu gebeurt bijna altijd gestuurd door je verleden. Of het nu gaat om:
- een heftige emotionele reactie op kritiek
- een onverklaarbare angst in bepaalde situaties
- terugkerende patronen in relaties
- een plotselinge stemming bij bepaalde geluiden of geuren
- een gewoonte om je terug te trekken of juist te overcompenseren
In al deze gevallen reageer je in wezen op iets dat in het verleden is gebeurd. Al lijkt en voelt het echt van nu te zijn, de energie die je voelt is vooral de associatie met eerdere ervaringen. Neem bijvoorbeeld iemand die als kind regelmatig alleen was omdat haar ouders veel werkten. Als meisje van acht ontwikkelde zij de gewoonte om stil in een hoekje te spelen, haar moeder niet tot last te zijn in haar schaarse tijd thuis, en geen hoge verwachtingen te hebben van haar vader die fysiek vaak afwezig was. Dit beschermingsmechanisme hielp haar toen te overleven.
Nu, als volwassene van 42, merkt zij dat zij zich stilletjes terugtrekt wanneer haar dochter somber is en haar partner veel werkt. Zij wil contact maken, maar vertrouwt op haar oude patroon: terugtrekken, voor anderen zorgen zonder zelf gezien te worden. Zonder het te beseffen herhaalt zij het patroon dat zij als kind ontwikkelde in een volledig nieuwe situatie en onderdrukt zij haar emotionele behoeften.
Wat hier gebeurt is dat zij haar huidige situatie – een emotioneel afstandelijke dochter en een vaak afwezige partner – onbewust associeert met haar kindertijd. Haar zenuwstelsel herkent een vergelijkbaar patroon en schakelt automatisch over op het beschermingsmechanisme dat toen goed werkte voor haar. Het voelt als een logische reactie op het heden, maar in werkelijkheid is het een echo uit het verleden. Door dit verband te ontdekken, kan zij eindelijk begrijpen waarom zij zo reageert én kan zij nieuwe keuzes maken die beter passen bij wie zij nu is en wat zij werkelijk verlangt.
Door je puzzelstukken te verkennen, zoals in het voorbeeld hierboven, breng je twee cruciale dimensies samen:
- Begrip van je vorming
je ontdekt hoe je vroege ervaringen, relaties en omgeving je hebben gemaakt tot wie je nu bent - Inzicht in je beschermingsmechanisme
je herkent hoe huidige triggers onbewuste associaties oproepen met je verleden
Door beide te onderzoeken, ontstaat er niet alleen een completer beeld van jezelf, maar ook de vrijheid om nieuwe keuzes te maken. Je hoeft niet langer vast te zitten in automatische patronen die ooit nuttig waren maar nu misschien niet meer dienen. Je kunt bewust kiezen hoe je wilt reageren, vanuit wie je nu bent in plaats van wie je toen moest zijn.
Je reis door het puzzeldocument
Waardevolle signalen
Wanneer je je verdiept in ervaringen uit je verleden, vooral uit je vroege jaren, kan er iets bijzonders gebeuren: je lichaam herinnert zich de ervaring. Omdat vroege herinneringen vaak in je lichaam zijn opgeslagen nog voordat je ze in woorden kon vatten, kunnen je ‘kinderspieren’ wakker worden tijdens deze reis.
Je kunt onverwacht emotioneel worden, of juist een gevoel van leegte ervaren. Misschien merk je dat je houding verandert, of dat je spanning voelt op plekken die je niet had verwacht. Deze lichamelijke reacties zijn waardevolle signalen – ze laten zien dat je contact maakt met eerdere versies van jezelf en vormen een belangrijk onderdeel van je ontdekkingsproces.
Oefening
Als je geraakt wordt
Wanneer je voelt dat een vraag of onderwerp je raakt, kun je altijd even pauzeren en onderstaande oefening doen. Deze oefening helpt je om contact te maken met je jongere zelf die misschien lange tijd niet de aandacht heeft gekregen die het nodig had. Na deze oefening kun je beslissen: wil je doorgaan met het puzzelstuk, wil je het later weer oppakken, of wil je misschien iemand vragen om je te ondersteunen? Alles is goed, volg wat voor jou op dit moment klopt.
- Maak contact met de grond via je voeten
Zet beide voeten plat op de grond. Voel hoe je grote teen, je kleine teen, en je hiel contact maken met de ondergrond. Spreid je tenen en druk ze lichtjes in de grond. Voel waar de meeste druk ontstaat, merk eventuele tintelingen of temperatuurverschillen op. - Voel je bekken en zitbotten
Richt je aandacht op je bekken en billen. Voel hoe je zit – meer naar links, rechts, voor of achter? Neem waar op welke plek(ken) je druk voelt en of er spanning, warmte of beweging merkbaar is. - Verbind met wat je raakt
Leg een hand op je hart of buik. Vraag jezelf: ‘Wat raakt me nu het meest?’ Formuleer een kort antwoord voor jezelf, bijvoorbeeld: ‘Het raakt me dat ik iets ontdek over mijn relatie met mijn moeder’ of ‘Ik voel verdriet over een tekort uit die periode’. - Benoem je gevoel
Vraag jezelf welk gevoel dit bij je oproept. Misschien voel je verdriet, frustratie, leegte, boosheid, of onmacht. Benoem dit gevoel, hardop of in stilte. - Geef ruimte aan het gevoel
Vraag waar in je lichaam dit gevoel het sterkst aanwezig is. Leg je hand daar en adem er rustig naartoe, gedurende een paar minuten. Blijf bij het gevoel zonder erin te verdwijnen
Vroeg me te vaak af
of ik wel genoeg was
maar nooit eens of
ik wel genoeg kreeg.
— poetistisch
Krachtige inzichten
Terwijl je werkt met het puzzeldocument kunnen er niet alleen emoties omhoogkomen, maar er kunnen ook waardevolle ‘aha-momenten’ ontstaan. Dit zijn momenten waarop je plotseling begrijpt waarom je in bepaalde situaties reageert zoals je doet. Je loopt misschien door een park, zit in een vergadering of hebt een gesprek, wanneer je ineens de verbinding ziet tussen een huidige situatie en een puzzelstuk uit je verleden. Deze momenten van inzicht zijn krachtig, omdat ze op meerdere niveaus werken. Je begrijpt het niet alleen intellectueel, maar voelt het ook – iets verschuift in je lichaam, in je emoties. Het is alsof er een nieuwe ruimte ontstaat tussen de trigger en je reactie. Een ruimte waarin je kunt kiezen hoe je wilt reageren, in plaats van automatisch in oude patronen te vervallen. Deze spontane perspectiefverschuivingen zijn een natuurlijk gevolg van het aandachtig verkennen van je puzzelstukken, zonder dat je er bewust aan hoeft te werken.
Deze reis langs je puzzelstukken is daarmee een geschenk aan jezelf. Hoewel je met dit document niet al je levenservaringen zult ‘aanraken’, is het zorgvuldig samengesteld om je een uitgebreid beeld te geven van je jongere zelf dat je kan helpen om je huidige zelf beter te begrijpen. Wanneer je begrijpt waarom je geworden bent wie je bent, zul je zien dat veel van je reacties en patronen logische aanpassingen waren aan omstandigheden uit je verleden. Deze bewustwording opent de deur naar meer compassie voor jezelf en maakt het gemakkelijker om andere keuzes te maken in je toekomst.
Tijd om je eerste puzzelstuk te kiezen en te beginnen met het leggen van jouw levenspuzzel.