Puzzelstuk 5 – De dans met je ouders
Welkom bij Puzzelstuk 5
De dans met je ouders
In dit vijfde puzzelstuk onderzoek je een van de meest fundamentele relaties in je leven: die met je ouders of verzorgers.
Wat je gaat ontdekken:
· Hoe generationele lasten en onvervulde behoeften doorwerken in je huidige relaties
· De “dans” tussen mannelijke en vrouwelijke energie
· Een krachtige bewegingsoefening om meer ruimte voor jezelf te creëren
· Hoe je kunt stoppen met het zoeken naar vervulling bij anderen
De relatie met je ouders zie ik als een dans, omdat het een vorm van beweging is – soms in harmonie, soms uit de maat, soms op afstand, maar altijd in interactie met elkaar. Deze dans die je als kind met je ouders of verzorgers hebt gedanst, heeft een blijvende
invloed op hoe je nu danst in je relaties met anderen. Het bepaalt hoe dicht je anderen toelaat, hoe je omgaat met afhankelijkheid, hoe je je behoeften uit en of je jezelf toestaat kwetsbaar te zijn.
Misschien herken je in je huidige relaties patronen die hun oorsprong vinden in deze dans in je vroege jaren. Wellicht projecteer je onbewust bepaalde verwachtingen op je partner, collega’s of vrienden die eigenlijk teruggaan naar onvervulde verlangens uit de relatie met je ouders. Of misschien draag je lasten met je mee die eigenlijk voortkomen uit je familielijn – lasten die je hebt overgenomen uit loyaliteit naar je ouders. In dit puzzelstuk sta je stil bij deze dans en onderzoek je hoe het destijds is verlopen. Als je ontdekt dat het niet altijd soepel of veilig verliep, kijken we hoe je kunt stoppen met het zoeken naar vervulling bij anderen en hoe je vanuit je volwassen zelf je eigen behoeften kunt leren vervullen.
De mannelijke energie versus de vrouwelijke energie
De dans die je met je vader maakt, is anders dan de dans die je met je moeder maakt. Je vader geeft je, al dan niet bewust, vaak een eerste beeld van hoe mannelijke energie zich manifesteert in de wereld. Bijvoorbeeld hoe het is om grenzen te verkennen, risico’s te nemen en voor jezelf op te komen. Je moeder leert je vaak over vrouwelijke energie: hoe het is om verbinding te maken, te zorgen, emoties te voelen en te delen. In een gezonde relatie met zowel je vader als je moeder bieden beide energieën je veiligheid, structuur en ruimte voor groei.
Voordat we verder duiken in de dans die jij met je vader en moeder hebt gemaakt, is het belangrijk om te benadrukken dat deze mannelijke en vrouwelijke energieën niet per definitie gebonden zijn aan gender. Ieder van ons draagt beide energieën in zich, ongeacht hoe we ons identificeren.
In de tekst die hierna volgt schrijf ik de mannelijke energie toe aan de vader en de vrouwelijke energie toe aan de moeder: neem zelf de vrijheid om dit voor jouw situatie zo in te vullen dat het passend voor je voelt.
* Dit puzzelstuk gaat niet over het afwijzen of veroordelen van je verzorgers. Zij hebben gedaan wat zij konden. Deze reis gaat over het creëren van meer ruimte en vrijheid voor jou, zodat je ruimte maakt om steeds meer vanuit je volwassen zelf te leven en lief te hebben, vrij van de beperkingen van het verleden.
De cruciale rol
Van je ouders
In je kinderjaren leg je de basis voor hoe je in je volwassen leven relaties aangaat. In deze periode:
- leer je of je veilig bent bij anderen
- ontdek je of je emoties gezien en gerespecteerd worden
- ervaar je of je grenzen mag stellen
- leer je dat al je gedachten welkom zijn
- voel je of je er mag zijn zoals je bent
Je ouders spelen in deze ontwikkeling een cruciale rol. Ze zijn niet alleen de eersten die je een spiegel voor houden waarin je jezelf ziet, maar ook de eerste gidsen die je helpen de wereld te begrijpen. Bij deze ontdekkingstocht horen bijvoorbeeld ook de vragen over het lichaam, seksualiteit en intimiteit. In een situatie waarbij ouders emotioneel goed ontwikkeld zijn, worden deze vragen open en passend bij de leeftijd van het kind beantwoord.
Tot ongeveer 12 jaar trekken kinderen voor deze vragen vaak naar de ouder van het andere geslacht. Een meisje ontdekt via haar vader bijvoorbeeld over het lichaam van de man. Een vader die respectvol maar duidelijk zijn grenzen aangeeft wanneer zijn dochter te dichtbij komt, leert haar dat nieuwsgierigheid normaal is en dat elk lichaam respect en privacy verdient.
Zo geeft hij haar een waardevol geschenk: het besef dat je ‘nee’ mag zeggen én dat grenzen niet betekenen dat je elkaar afwijst.
Een jongen maakt bij zijn moeder kennis met verbinding, emotionele communicatie en zorgzaamheid. Ook hij zal nieuwsgierig zijn naar het lichaam dat anders is dan het zijne. Als zijn moeder hier de ruimte voor heeft, kan ze hem ervan bewust maken dat verschillen normaal zijn en hoe je daar respectvol mee omgaat. Bijvoorbeeld, als hij uit nieuwsgierigheid aan haar borsten zit, kan ze hem leren dat het vrouwelijke lichaam kwetsbare delen heeft die voorzichtigheid vragen. ‘Als je zo hard duwt, doet dat pijn. Je mag wel zachtjes aanraken,’ geeft op jonge leeftijd al een boodschap, die het kind later in relaties mee kan nemen.
Journaloefening
Jouw danspatronen herkennen
Sta eens stil bij jouw eigen vroege ervaringen.
De last van
Je familielijn en onvervulde behoeften
De dans die je met je ouders hebt gemaakt, heeft twee krachtige invloeden op je huidige leven: via de ‘lasten’ die je hebt meegekregen uit je familielijn, en via de onvervulde behoeften die zijn ontstaan doordat bepaalde essentiële ervaringen in je jeugd ontbraken. Deze twee elementen zijn nauw met elkaar verbonden.
Generationele lasten
De lasten uit je familielijn zijn patronen, overtuigingen, trauma’s of gewoonten die vaak al generaties lang worden doorgegeven. Ze kunnen verschillende vormen aannemen:
- Oorlogstrauma’s
Ervaringen uit oorlogen die van generatie op generatie worden doorgegeven, vaak onuitgesproken.
- Misbruik of geweld
Patronen van mishandeling die soms door generaties heen worden herhaald.
- Emotionele onbeschikbaarheid
Ouders die zelf niet hebben geleerd om emoties te uiten of te reguleren.
- Verwaarlozing
Tekorten in basisbehoeften zoals voeding, aandacht of veiligheid.
- Geheimen
Dingen waarover niet gesproken mag worden binnen de familie.
- Angstpatronen
Gegeneraliseerde angsten die van ouder op kind worden overgedragen.
- Depressie
Een gevoel van neerslachtigheid dat van generatie op generatie wordt doorgegeven.
- Onzekerheid
Patronen van gebrek aan zelfvertrouwen die je kunt herkennen in je familielijn.
- Dominantie
Patronen van overheersend gedrag of narcistische trekken.
Deze lasten beïnvloeden niet alleen je ouders in hoe zij jou hebben opgevoed, maar worden vaak ook direct aan jou doorgegeven. Vanuit loyaliteit en diepe verbinding met je familielijn neem je – meestal onbewust – deze patronen over. Je draagt ze met je mee, niet omdat je dat wilt, maar omdat het je is aangeleerd of omdat het de enige manier was om verbonden te blijven met je ouders en voorouders.
Onvervulde behoeften
Wanneer je ouders zelf belast waren met patronen uit hun eigen familielijn, hadden zij vaak minder ruimte om volledig emotioneel beschikbaar voor jou te zijn. Dit kan leiden tot wat we ‘onvervulde behoeften’ noemen – essentiële ervaringen van liefde, erkenning, veiligheid of autonomie die je als kind hebt gemist. Deze onvervulde behoeften hebben zowel in je jeugd als in je huidige leven vergaande gevolgen. Als kind ontwikkel je overlevingsstrategieën om met het gemis om te gaan. Je leert je emoties te onderdrukken of te ontkennen omdat ze niet gezien werden. Er ontstaat vaak een vervormd zelfbeeld, gebaseerd op het idee dat jouw behoeften niet belangrijk zijn. Je past je aan aan de behoeften van je ouders, in plaats van andersom. Het basisgevoel van veiligheid of waardigheid kan ontbreken, wat je verdere ontwikkeling belemmert.
In je volwassen leven blijf je – vaak onbewust – zoeken naar manieren om deze onvervulde behoeften alsnog vervuld te krijgen. Een gevolg kan zijn dat je nog steeds behoeftig bent richting je ouders en hoopt dat zij je bijvoorbeeld erkenning geven of emotionele steun op het moment dat je het moeilijk hebt. Ook kun je het gevoel hebben dat je loyaal moet blijven aan hen, zelfs als dat betekent dat je je eigen behoeften opzij moet zetten. Een cliënt vertelde me eens: ‘Ik voel me slecht als ik mentaal afstand neem van mijn ouders.’ Ze voelde zich schuldig voor het beschermen van zichzelf.
Ook kan het zijn dat je je vroegere behoeften projecteert op anderen (dan je ouders) en verwacht dat zij je in het heden geven wat je als kind hebt gemist.
De ironie is dat deze patronen zelden tot vervulling van je behoeften leiden. Integendeel, ze zorgen vaak voor teleurstelling, spanning en conflicten in relaties. Want terwijl bijvoorbeeld je partner alles probeert om je gerust te stellen of je leidinggevende alle verantwoordelijkheid op zich neemt, kan diegene nooit volledig het tekort uit je kindertijd compenseren.
Hoe de dans doorwerkt
Drie voorbeelden
Laat me je vertellen over drie personen uit mijn praktijk bij wie we duidelijk kunnen zien hoe de dans met hun ouders doorwerkt in hun huidige relaties.
Maria: verlangen naar bevestiging
Maria (53) heeft twee dochters (19 en 22) en een man, Thomas. Ze verlangt er enorm naar dat haar dochters het initiatief nemen om contact met haar op te nemen en te vragen hoe het met haar gaat. Als dit niet gebeurt, voelt ze zich teleurgesteld en afgewezen.
Als kind had Maria een moeder die vaak depressief was en emotioneel weinig beschikbaar. Haar vader vertrok toen ze vijf was. Hoewel Maria en haar moeder veel samen waren, kon haar moeder niet echt empathisch reageren op Maria’s onzekerheden en verdriet bij bijvoorbeeld pesterijen op school.
In een opstelling werd duidelijk dat Maria haar moeder nog steeds verantwoordelijk houdt voor het geven van emotionele bevestiging en troost. Wat nog meer opviel: ze projecteert deze verwachting op haar dochters én haar man. Ze verwacht dat zij haar vertellen hoe mooi en lief ze is, dat ze haar troosten als ze verdrietig is, en dat ze uit zichzelf contact met haar zoeken.
Dit is een klassiek geval van projectie: wat ze bij haar moeder niet kon krijgen, zoekt ze nu bij haar dochters en man. Ze maakt hen als het ware tot surrogaat-moeders die haar alsnog moeten geven wat ze als kind zo miste: bevestiging, aandacht en initiatief voor contact.
Sophie: grenzen in intimiteit
Sophie (38) heeft samen met haar man David twee zoontjes. Drie jaar geleden kreeg ze een burn-out en sindsdien heeft ze geen zin meer in seks. Bij nader onderzoek bleek dat Sophie van haar moeder had geleerd dat je als vrouw altijd moet ingaan op de seksuele behoeften van je man, of je er nu zin in hebt of niet.
Dit was een patroon dat al generaties lang in de vrouwenlijn van Sophie’s familie bestond – haar moeder had hetzelfde gedaan in haar huwelijk, en haar oma ook. Sophie had jarenlang seks met David terwijl ze daar eigenlijk geen zin in had. Ze ‘zat het uit’, zoals ze het zelf noemde.
Nu stromen de tranen over haar wangen: ‘Ik heb net als mijn moeder seks gehad terwijl ik dat eigenlijk helemaal niet wilde.’ De burn-out was Sophie’s systeem dat eindelijk in opstand kwam tegen dit patroon.
In een opstelling werd duidelijk dat Sophie zich zo verantwoordelijk voelde voor haar moeder, dat ze hetzelfde patroon bleef herhalen. Pas toen ze haar moeder kon ‘ontslaan’ van de verplichting om altijd ja te zeggen op seks, kon ze ruimte vinden om haar eigen verlangen te voelen en uit te spreken. Ze zei tegen haar moeder: ‘Mama, ik ontsla je ervan dat ik een beroep op jou blijf doen om eerst dit thema te doorbreken. Ik gun jou dat je op jouw eigen tempo hierin groeit, en ik ga nu mijn eigen pad volgen.’
Mieke: de onderdanige houding
Mieke (32) werkt als CEO in een bedrijf dat organisaties helpt bij veranderprocessen. Recent realiseerde ze zich dat ze zich vaak onderdanig opstelt tegenover haar mannelijke leidinggevenden en hun adviezen volgt, zelfs als haar intuïtie iets anders zegt.
Dit patroon komt voort uit haar relatie met haar dominante vader, die tot haar veertiende sterk een vinger in de pap had thuis. Zowel haar moeder als broer en zusje dansten naar vaders pijpen. Mieke is, anders dan haar broer, lang onder vaders hoede gebleven en heeft zelfs tot haar 20e actief haar vaders advies gevolgd.
Nu, op haar 32e, hoort Mieke nog steeds haar vaders stem in haar oor, ook al heeft haar vader inmiddels dementie. Mieke schikt zich naar haar leidinggevenden zoals zij zich naar haar vader schikte.
Ook haar leidinggevende, Peter, is het opgevallen en heeft haar er vervolgens op aangesproken: ‘Ik heb soms het idee dat je maar gewoon mijn instructies opvolgt. Ik wil eigenlijk dat je authentiek bent in je aanpak.’ Deze feedback heeft Mieke wakker geschud. Ze begint nu te leren om haar eigen intuïtie te volgen en Peter gewoon als gelijkwaardige collega te zien, niet als ‘surrogaatvader’.
De gave
Aan jezelf
De sleutel tot het leiden van een vrij leven ligt niet in het volledig afsnijden van de lasten uit je familielijn – deze blijven altijd een deel van wie jij bent. Je kunt er wel voor kiezen om niet langer vanuit loyaliteit vast te blijven zitten in de patronen die je hebt meegekregen. Vasthouden aan dat wat je tekort bent gekomen toen betekent dat je jezelf in het heden ook niet kunt geven wat je nu nodig hebt. En dus behoeftig blijft. De kunst is om los te komen van het vroegere tekort. Het verleden en je ouders kun je niet veranderen, maar je kunt jezelf in het heden wel geven wat je hebt gemist. Dit proces vraagt tijd en geduld. Een mooie vraag om mee te nemen is: wat probeer je bij anderen te halen wat je jezelf mag gaan geven?
Audio-oefening: de dans met je vader en je moeder
Je staat op het punt om een bijzondere oefening te ervaren: een dans met je vader en moeder.
In deze oefening wordt alles wat je net hebt gelezen over generationele lasten en onvervulde behoeften samengebracht in een lichamelijke ervaring. Een concept dat in deze audio-oefening terugkomt, is je familiesysteem. Een familiesysteem is een krachtig netwerk van relaties, patronen en onzichtbare verbindingen dat generaties overspant. Binnen zo’n systeem heeft ieder lid een plek, en wanneer die plek niet wordt erkend – bijvoorbeeld door verlies, geheimen of onuitgesproken loyaliteiten – kunnen er verstoringen ontstaan die zich soms generaties later nog laten voelen. In deze oefening worden deze verbindingen zichtbaar en voelbaar gemaakt via opstellingenwerk. Het bijzondere aan deze benadering is dat het fenomenologisch is: je lichaam weet de weg en toont je waar de blokkades zitten en waar beweging mogelijk is.
In de bibliotheek lees je meer over systemisch werk.
Bij de dans in de audio gaat het er dan ook om dat je je onwillekeurige spieren volgt. Misschien wil je lijf onverwacht naar links, of wil het figuren maken, of beweegt het langzamer dan je gewend bent. Je kunt schokkerige bewegingen ervaren of impulsen voelen waarvan je niet wist dat je die had. Het is niet iets wat je bedenkt, maar wat je van binnenuit voelt.
Probeer je te verbinden met waar je lichaam heen wil bewegen. En op welke manier. Misschien maak je bij je moeder meer ronde bewegingen, bij je vader meer hoekige. Of juist andersom. Alles is goed. Als je moeite hebt om hiermee verbinding te maken, is dat niet erg. Je kunt ook op je plek blijven zitten en alleen met je bovenlijf bewegen, of een beetje huppelen. Kijk vooral wat bij jou past.
Audio-oefening: de dans met je vader en je moeder
Praktische voorbereidingen
- Creëer een plek: zorg voor voldoende ruimte om je heen. Schuif de bank en stoelen aan de kant, gebruik een lege kamer, of zoek een rustige plek in de natuur waar je je vrij kunt bewegen.
- Kleding: draag laagjes kleding die je gemakkelijk aan of uit kunt doen. Sommige mensen krijgen het warm tijdens de oefening, anderen juist koud – bij opstellingenwerk komt soms koude energie vrij.
- Muziek en audio: je hebt twee geluidsbronnen nodig:
- Een voor de audio-begeleiding
- Een voor de Spotify-muziek
* Doe de oefening op een moment dat je je goed en kalm voelt. Dit is niet de oefening om te doen als je net uit een situatie komt waarin je getriggerd bent.
[AUDIO: De dans met je vader en je moeder]= DEZE KOMT ER NOG AAN!
Journaloefening
Jouw eigen ruimte
Reflecteer op de volgende vragen nadat je de dans hebt gedaan.
Tot slot
Geduld met jezelf
Het verkennen van de dans met je verzorgers en het veranderen van ingesleten patronen is een proces dat tijd vraagt. Soms zul je merken dat je bij de eerste keer dat je deze oefening doet vastloopt of weerstand voelt. Een cliënt vertelde me eens: ‘Ik kon geen enkele beweging maken toen je me vroeg om naar mijn jongere zelf toe te gaan. Ik stond daar letterlijk vastgenageld aan de grond. En toen begreep ik: dit is precies het patroon. Ik kan niet bij mijn eigen emoties komen, zoals mijn moeder dat ook niet kon.’
Als het je niet lukt om in beweging te komen, wees dan mild voor jezelf. Geef jezelf de tijd. Elke keer dat je de oefening doet, zelfs als het niet ‘lukt’, zet je een stap in de richting naar meer vrijheid.
* Je kunt de bewegingsoefening meerdere keren doen, op verschillende momenten in je leven. Elke keer zul je misschien weer andere inzichten krijgen of nieuwe lagen ontdekken in de dans met je verzorgers. De oefening kan confronterend zijn, dus geef jezelf de ruimte om te voelen welke emoties er in je omhoog komen en neem de tijd die je nodig hebt om ze te verwerken.
Je reis gaat verder
Je hebt een diepgaande verkenning gemaakt van de dans met je ouders. Je begrijpt nu beter hoe deze vroegste relaties nog doorwerken in je huidige verbindingen en hoe je
meer ruimte kunt maken voor je authentieke zelf, zonder de verbinding met je familielijn te verbreken.
Heb je andere puzzelstukken nog niet verkend? Mocht je nieuwsgierig zijn geworden naar puzzelstukken die je nog niet hebt doorlopen, dan staan ze altijd voor je klaar:
· Puzzelstuk 1 – Je tijdlijn: Ontdek hoe je vroegste ervaringen je hebben gevormd
· Puzzelstuk 2 – Je persoonlijke eigenschappen: Verken welke karaktertrekken jou uniek maken
· Puzzelstuk 3 – Impactvolle gebeurtenissen: Verken hoe moeilijke ervaringen doorwerken in je leven
· Puzzelstuk 4 – Externe factoren: Leer bewuster omgaan met wat het leven je brengt
Het puzzeldocument is onderdeel van een groter geheel. In de rest van de cursus kun je deze inzichten verder verdiepen en praktisch toepassen in je dagelijks leven. Je hebt nu een stevige basis van zelfkennis om voort te bouwen.