Deel 1: Het pad van de vermijder begrijpen
Als je tussen twee werelden leeft
Anisa zit met haar collega’s Maarten en Petra in de koffieruimte. Het gesprek gaat over Amir, een collega die na een arbeidsconflict heeft besloten te vertrekken. Anisa voelt de karakteristieke beweging die zo typerend is voor vermijding: een deel van haar wil bij het gesprek blijven, terwijl een ander deel het liefst direct zou weglopen. Deze constante dans tussen blijven en gaan, tussen betrokkenheid en afstand houden, is hoe je vermijding onderscheidt van andere reactiepatronen zoals bevriezen of vechten. Waar iemand met een bevriezingsreactie helemaal verstilt en wegzakt en iemand met een vechtreactie volledig in de situatie duikt, beweegt de vermijder constant tussen blijven en gaan.
Terwijl ze luistert naar de discussie tussen haar collega’s merkt Anisa dat ze onrustig wordt. Haar bovenlichaam wordt warm terwijl haar voeten koud aanvoelen, ze wil zich mengen in het gesprek maar voelt ook de drang om weg te gaan, ze wil iets zeggen maar houdt zich tegelijkertijd in.
‘Hij heeft het ook zelf een beetje in de hand gewerkt,’ zegt Maarten. ‘Ik snap wel dat de leidinggevende hem gewoon laat gaan.’
‘Dat vind ik helemaal niet,’ reageert Petra fel. ‘Hij heeft juist keihard gewerkt. Ik vind het heel naar hoe de leidinggevende het afgelopen jaar met hem is omgegaan.’
Anisa staat erbij en voelt direct de drang om weg te gaan. Haar benen beginnen te wiebelen, haar tenen gaan op en neer. Ze merkt dat ze met haar vingers aan elkaar begint te plukken uit ongemak.
Haar blik gaat van de grond naar Maarten, dan naar Petra, dan weer recht vooruit. Ze lacht een keer mee als er iets gezegd wordt, maar voelt zich steeds minder op haar gemak.
‘Wat vind jij eigenlijk, Anisa?’ vraagt Maarten.
‘Oh ja, ik snap jullie allebei wel,’ zegt ze snel. ‘Ik vind ook wel dat het een beetje klaar was. Maar ik vind dat ze daar allebei een aandeel in hebben.’ Ze merkt dat ze haar lippen vaak nat maakt met haar tong, even aan haar wang krabt. Haar hartslag versnelt als ze weer een vraag krijgt.
‘Oké, maar waar ga je het meeste op aan?’ dringt Petra aan. ‘Wat begrijp je het meeste van waarom hij weg moet?’
Anisa herhaalt vooral wat Petra eerder zei, plukt wat meningen van beide kanten, maar vindt het moeilijk om te delen wat zij er zelf echt van vindt. Na tien minuten zegt ze: ‘Ik ga even naar de wc.’
Het is haar vluchtroute, haar manier om niet verder te hoeven deelnemen aan dit gesprek.
In de wc-ruimte leunt ze tegen de muur. Haar hoofd zit vol met gedachten: ‘Waarom lukt het me nou niet om gewoon één mening te hebben en daarvoor uit te komen? Waarom kan ik niet gewoon zeggen dat ik even wat anders ga doen omdat het me niet genoeg interesseert?’ Ze voelt zich verdrietig en gefrustreerd, maar weet niet goed hoe ze hier anders mee om kan gaan.