Puzzelstuk 4 – Externe factoren
Welkom bij Puzzelstuk 4
Omgaan met externe factoren
Het leven brengt ons voortdurend ervaringen die we niet zelf kiezen – van alledaagse frustraties tot diep ingrijpende gebeurtenissen. In dit puzzelstuk onderzoek je hoe je kunt omgaan met deze externe factoren die je leven beïnvloeden zonder dat je er direct zeggenschap over hebt. Want ook nu, terwijl je deze woorden leest, gaat het leven verder. Het brengt je steeds nieuwe ervaringen, uitdagingen en situaties – sommige gewenst, maar veel ook ongevraagd. Elke dag gebeuren er dingen in je leven die je niet zelf kiest, maar waar je je wel tot moet verhouden: van alledaagse frustraties zoals een buurman die lawaai maakt of een ziek kind als je net een avond voor jezelf had gepland, tot diep ingrijpende gebeurtenissen zoals een geliefde die ernstig ziek wordt of een ongeluk dat je leven voorgoed verandert.
Wat je gaat verkennen:
· Drie verschillende manieren van ‘reizen’ door het leven (hyperalert, wegkruipen, bewust kiezen)
· Het verschil tussen verzet tegen wat er is en acceptatie
· Hoe moeilijke ervaringen je begrip en empathie kunnen verdiepen
· Praktische oefeningen om bewuster te reageren op wat je overkomt
Door moeilijke ervaringen te omarmen en te accepteren dat ze deel uitmaken van je leven, zonder ze te romantiseren of te bagatelliseren, kun je ontdekken dat ze je iets waardevols brengen. Niet omdat ze ‘goed’ zijn, maar omdat jij de kracht hebt om er iets mee te doen.
Disclaimer bij dit puzzelstuk
Als je te maken hebt (gehad) met diep traumatische gebeurtenissen – zoals het verlies van een kind, seksueel misbruik, een verkrachting, of een zware medische ingreep die misliep en nog veel meer van dit soort enorm hevige gebeurtenissen – dan kan het pijnlijk of zelfs schadelijk voelen om te zoeken naar ‘lessen’ of ‘positieve aspecten’ in deze ervaringen.
Bij zulke intense, rauwe ervaringen gaat het niet om transformatie of groei. Het gaat erom dat je de ruimte neemt die jij nodig hebt om te rouwen, te voelen en soms simpelweg te overleven. Er is geen tijdslijn of verwacht eindpunt voor dit proces. Misschien kun je hooguit proberen om ruimte te maken om wat meer te kunnen verblijven bij wat je is gebeurd. Niet om er betekenis aan te geven, maar om je toe te staan het onder ogen te zien op jouw manier, als en wanneer dat voor jou juist voelt.
Als de tekst en oefeningen in dit puzzelstuk te confronterend zijn, geef jezelf dan toestemming om te stoppen of een pauze te nemen. Voel geen enkele druk om iets anders te vinden dan hoe het voor jou op dit moment voelt. Sommige ervaringen zijn simpelweg heel pijnlijk en dat mag zo zijn. Ga mild met jezelf om en zoek waar nodig professionele ondersteuning.
De snelweg en de geitenweggetjes
Een metafoor voor het leven
Stel je voor dat het leven een grote reis is over een snelweg. We hebben allemaal ons eigen voertuig – ons lichaam – waarmee we deze reis maken. Niemand kan stoppen met reizen, want dat zou betekenen dat we niet meer deelnemen aan het leven. Ook al krijg je een ongeluk, ook al word je moe van het rijden, je moet wel verder. Je kunt niet anders dan meedoen aan deze reis.
Maar hoe je rijdt op deze snelweg, dat is jouw keuze. Er zijn grofweg drie manieren.
De hyperalerte bestuurder
Je rijdt rond met uitpuilende ogen, je hele lichaam is gespannen, continu alert op alles om je heen. Je probeert de controle te houden door alles te overzien, door vooruit te plannen, door geen seconde je aandacht te laten verslappen. Je bent voortdurend bezig met schakelen, knipperlichten, je snelheid aanpassen. Je leeft in een continue staat van stress en alertheid.
De wegkruiper
Je hebt jezelf teruggetrokken van de snelweg. Je hebt, metaforisch gesproken, een blokhut zonder ramen op de vluchtstrook van de snelweg gebouwd.
Je ligt daar met de dekens over je hoofd, hopend dat je niets meer hoeft mee te maken. Je neemt zo min mogelijk deel aan het leven – minimale afspraken, minimale contacten, minimale inspanning. Maar je hoort nog steeds het razen van de snelweg, je weet dat het leven buiten doorgaat.
De bewuste bestuurder
Je rijdt wanneer nodig op de snelweg, maar je ziet ook de afslagen en rustplaatsen. Je neemt regelmatig een ‘geitenweggetje’: een rustig pad waar je kunt stilstaan, kunt nadenken, kunt voelen. Je wisselt bewust af tussen de noodzakelijke snelheid van het leven en momenten van bezinning en rust. Je neemt de tijd om te verwerken en nieuwe perspectieven te ontdekken om vervolgens verrijkt weer verder te reizen, met hernieuwde energie.
Als je deze drie bestuurders met elkaar vergelijkt, dan voel je waarschijnlijk wel aan dat de bewuste bestuurder het meest ontspannen ‘in control’ is.
Wat de bewuste bestuurder goed kan, is zo nu en dan even stilstaan, om vanuit daar weer in beweging te komen. Door stil te staan kun je namelijk verschuiven van:
- je eerste (onbewuste) reactie naar een meer bewuste keuze
- ‘dit mag niet gebeuren’ naar ‘dit gebeurt, en nu?’
- je ertegen verzetten naar het omarmen
- continue stress en overprikkeling naar meer vertrouwen en ontspanning
Journaloefening
Welke bestuurder ben jij?
Neem even de tijd om jezelf deze vragen te stellen.
De magie
Van het mysterie
Bij alle moeilijke gebeurtenissen in je leven kan de vraag opkomen: ‘Waarom ik? Waarom overkomt mij dit? Wat is er mis met mij dat me dit gebeurt?’ Deze vragen zijn volkomen natuurlijk, maar leiden zelden tot bevredigende antwoorden. Het leven volgt namelijk geen logisch script waarin alleen dingen gebeuren die te verklaren zijn.
Het gaat er dus niet om dat je deze gebeurtenissen tot op de bodem analyseert – dat kan ook niet, ze horen bij het leven hier op aarde. Het gaat erom dat je leert een houding van acceptatie en omarming aan te nemen als er zoiets gebeurt. Wanneer je stopt met het vechten tegen of ontkennen van wat er is, creëer je ruimte. Ruimte om te voelen wat er in je leeft, ruimte om stil te staan bij wat er nodig is, ruimte om te ontdekken hoe je verder kunt. In deze stilte en ruimte kun je inzichten krijgen die in de drukte van het verzet verborgen blijven. De echte transformatie begint daarom met het erkennen van de realiteit zoals die is.
Begrijp me niet verkeerd: dit is geen pleidooi voor passiviteit of voor clichés als ‘alles gebeurt met een reden’ of ‘uiteindelijk komt alles goed’. Dat zijn vaak manieren om de pijn te vermijden in plaats van haar te doorleven. Echte acceptatie erkent de pijn, het verlies, de boosheid – én schept de mogelijkheid om hierin niet vast te blijven zitten.
De ruimte
Van je bewustzijn uitbreiden
Ik geloof erin dat de moeilijke dingen in je leven ervoor zorgen dat je de wereld om je heen door een andere bril kunt bekijken. Dat levert vaak op dat je mensen om je heen beter kunt begrijpen en daardoor ook beter met ze kunt verbinden. Wanneer je je eigen pijn hebt leren kennen, kun je de pijn van een ander beter herkennen. Wanneer je je eigen kwetsbaarheid hebt omarmd, kun je de kwetsbaarheid van anderen beter ontvangen. Bijvoorbeeld:
- iemand die diepe rouw heeft meegemaakt, kan vaak beter de pijn van een ander zien en voelen
- iemand die zelf is afgewezen, herkent sneller de eenzaamheid in anderen
- iemand die ziek is geweest, begrijpt wat een ander die ziek is doormaakt en het gevoel van onmacht dat het kan oproepen
Je kunt met anderen meevoelen, niet alleen met je hoofd, maar met je hart en je lichaam. Dit schept een nieuwe vorm van intimiteit en eerlijkheid in relaties. In plaats van elkaar te ontmoeten vanachter onze façades, onze maskers, en oppervlakkigheid, kunnen we elkaar ontmoeten in onze menselijkheid – met al onze kracht en kwetsbaarheid.
Toen mijn vader een paar jaar geleden overleed, was dat een van de meest impactvolle gebeurtenissen in mijn leven. In eerste instantie was er vooral pijn en verdriet. Ik ervaarde daardoor een soort nonchalance ten opzichte van het leven. Niets leek er meer toe te doen, zelfs de positieve en soms verdrietige life-events die mijn dierbaren doormaakten raakten me even niet, terwijl ik juist altijd zo’n gevoelig persoon was.
Op een gegeven moment lukte het me om de gebeurtenis te accepteren. Niet door het goed te keuren (mijn vader was dood, daar was niks goeds aan), maar door te erkennen dat dit er nu was. Door deze acceptatie ontstond er langzaam ruimte. Ruimte om te voelen, ruimte om te ontdekken wat dit met me deed.
In die ruimte ontdekte ik dat deze ervaring me iets wezenlijks had gebracht: een dieper vermogen tot empathie en inleving. Niet alleen het kunnen bedenken hoe een ander zich voelt, maar het werkelijk kunnen voelen. Een vermogen om op een dieper niveau bij anderen te zijn, juist in hun pijn. Deze ervaring leidde ertoe dat ik eindelijk echt mijn hart durfde te volgen en mezelf als therapeut ging ontwikkelen.
Dit betekent niet dat ik blij of dankbaar ben dat mijn vader is overleden. De pijn en leegte van het gemis is er nog steeds. Maar door te accepteren wat er is, heb ik ontdekt dat er in dat verlies ook een geschenk zat verborgen – een geschenk dat ik pas kon ontvangen toen ik stopte met vechten tegen wat er was.
Adem als het moeilijk wordt
Wanneer je bezig bent met dit puzzelstuk, kunnen er sterke emoties opkomen. Dat is normaal – je werkt met impactvolle gebeurtenissen. Als je je overweldigd voelt, neem dan een pauze en doe deze oefening:
- Grond jezelf: voel je voeten op de grond, je zitvlak op de stoel, je rug tegen de leuning. Merk op wat stevig en stabiel is.
- Adem bewust: adem langzaam in door je neus terwijl je tot drie telt, en adem uit door je mond terwijl je tot vijf telt. Herhaal dit een paar keer, tot je rustiger wordt.
- Voel en benoem: leg een hand op je hart of buik, en vraag jezelf: ‘Wat raakt me nu het meest?’ Benoem de emotie die je voelt, zonder oordeel.
- Maak ruimte: vraag jezelf waar in je lichaam je dit gevoel het sterkst ervaart. Leg je hand daar en adem ernaartoe. Niet om het gevoel weg te krijgen, maar juist om het ruimte te geven.
- Beslis: vraag jezelf of je door wilt gaan, een pauze wilt nemen, of misschien bij iemand om steun wilt vragen. Er is geen haast, geen druk. Dit is jouw proces.
De reis naar jezelf
Een praktische oefening met je innerlijke stemmen
In deze oefening ga je op verschillende manieren kijken naar een moeilijke gebeurtenis in jouw huidige leven. We gebruiken hiervoor de drie verschillende stemmen die je misschien al kent van de oefening ‘In gesprek met je stemmen’ uit de deep dive. De drie stemmen zijn je volwassen stem, je kritische stem en je gevoelsstem. Door al deze stemmen ruimte te geven, leer je wat er in jou gebeurt op het moment dat er iets vervelends gebeurt. Je gaat gevoelens en gedachten erkennen en omarmen, in plaats van ze te negeren of er juist in te blijven hangen.
Voor de volledigheid, dit is wat ze representeren:
- De volwassen stem
Dit is het deel van je dat helder en kalm naar feiten kan kijken zonder oordeel. Deze stem ziet wat er gebeurd is of wat er nu is, en kan dit objectief beschrijven. De volwassen stem heeft overzicht, is redelijk en kan verschillende perspectieven overwegen.
- De kritische stem
Dit is het deel van je dat oordeelt, bang is en je probeert te beschermen. Deze stem zegt dingen als ‘Dit mag niet gebeuren’ of ‘Dit kan ik niet aan’. De kritische stem heeft vaak sterke overtuigingen en emoties, en probeert je te behoeden voor pijn of teleurstelling.
- De gevoelsstem
Dit is het deel van je dat direct verbonden is met je emoties en je lichaam. Deze stem kan zeggen ‘Ik voel verdriet’ of ‘Ik voel angst’. De gevoelsstem weet waar in je lichaam je spanning, pijn of ontspanning ervaart en wat je diepere behoeften zijn.
Oefening
Stap 1 · Voorbereiding
Voor deze oefening heb je nodig:
- een groot vel papier
- kleurpotloden, stiften of verf (verschillende kleuren)
- een rustige plek waar je niet gestoord wordt
Verdeel het vel in drie gebieden en schrijf de namen van de drie stemmen erboven, zodat elke stem zijn eigen plek heeft op het vel.
Stap 2 · De volwassen stem – erkennen wat is
Begin in het gebied van je volwassen stem. Denk aan een externe factor in je leven die op dit moment veel impact heeft – iets wat je is overkomen en waar je geen zeggenschap over hebt.
Teken, schrijf of beeld deze gebeurtenis uit op het vel. Probeer dit zo feitelijk mogelijk te doen, zonder oordeel. Je kunt dit doen door:
- symbolen of beelden te gebruiken die de situatie vertegenwoordigen
- kernwoorden op te schrijven die beschrijven wat er gebeurde
Stap 3 · De kritische stem – je reacties onderzoeken
Probeer je nu te verbinden met je kritische stem. Laat deze stem vrijuit spreken over de situatie. Vraag jezelf:
- Waar probeer ik mezelf tegen te beschermen?
- Wat probeer ik te voorkomen?
Teken, schrijf of beeld uit wat deze stem te zeggen heeft. Je kunt dit doen door:
- uitroeptekens en waarschuwingsborden te tekenen
- gedachten in tekstballonnen te schrijven
- kleuren te gebruiken die je bezorgdheid of angst uitdrukken
Stap 4 · De gevoelsstem – dieper voelen
Verbind je nu met het gebied van je gevoelsstem. Maak contact met wat je voelt in je lichaam als je aan deze situatie denkt.
Druk deze gevoelens uit op het vel. Je kunt dit doen door:
- emoties in verschillende kleuren weer te geven
- de omtrek van een lichaam te tekenen en aan te geven waar je de emoties voelt
- symbolen te gebruiken die je gevoelens vertegenwoordigen (zoals golven voor verdriet, vuur voor boosheid)
Voeg ook toe: welke geitenweggetjes (momenten van rust, reflectie) zou dit deel van jou willen nemen?
* Neem ruim de tijd voor deze oefening. Je hoeft het niet in één keer af te hebben. Kom er gerust meerdere keren op terug, laat het bezinken en laat het groeien.
Stap 5 · Terug naar de volwassen stem – integreren
Keer terug naar het gebied van je volwassen stem en kijk met mildheid naar wat je hebt ontdekt. Beantwoord tot slot deze vragen:
- Als ik zou accepteren dat dit er nu is, zonder het goed te keuren, wat zou er dan veranderen?
- Welke kwaliteiten of inzichten zijn door deze ervaring in mij naar boven gekomen?
- Welke kleine stap kan ik zetten om meer bewust te kiezen hoe ik deze situatie wil doorleven?
Kijk opnieuw naar het vlak van de volwassen stem en vul deze nog aan met symbolen, woorden, kleuren of beelden die voor jou betekenis hebben.
Tot slot
Een pad van acceptatie
Het omarmen van de moeilijke dingen in je leven is geen gemakkelijk proces. Eerlijk is eerlijk, soms lijkt het gemakkelijker om erover te klagen of net te doen alsof het er niet is. Maar diep vanbinnen weet je dat je daarmee ook een deel van jezelf afstoot. Probeer daarom de externe factoren die je overkomen te zien als plotwendingen in je levensverhaal. Je kunt ze niet altijd kiezen, maar je kunt wel kiezen hoe je erop reageert en hoe je ze integreert in je leven.
Door te accepteren en te omarmen wat je overkomt, word je niet langer het slachtoffer van je verhaal, maar de auteur. De uitnodiging van dit puzzelstuk is daarom: ontdek de mogelijkheid voor groei, verdieping en verbinding in je ervaringen, hoe moeilijk ook. Ga op zoek naar de kracht in jezelf om waarde te kunnen vinden in alles wat je tegenkomt op je levenspad.
Hier komt de vallende puzzel animatie
Waar ga je nu naartoe?
Nu je hebt verkend hoe je bewuster kunt omgaan met externe factoren, kun je kiezen welk puzzelstuk het beste aansluit bij waar je nu staat:
· Puzzelstuk 1 – Je tijdlijn: Ontdek hoe je vroegste ervaringen je hebben gevormd
· Puzzelstuk 2 – Je persoonlijke eigenschappen: Verken welke karaktertrekken jou uniek maken
· Puzzelstuk 3 – Impactvolle gebeurtenissen: Verken hoe moeilijke ervaringen doorwerken in je leven
· Puzzelstuk 5 – De dans met je ouders: Onderzoek hoe je vroegste relaties doorwerken in je huidige verbindingen
Elk puzzelstuk biedt nieuwe inzichten die je vermogen om bewust te kiezen verder kunnen versterken.