Module 1 · Theoretische basis van de cursus
Hey!
Kom lekker te zitten,
schuif fijn aan bij deze module
welkom
In de vorige module heb je informatie gekregen over hoe deze cursus is opgebouwd en een plan voor jezelf gemaakt voor het doorlopen van de cursus. Nu is het tijd om een inhoudelijk fundament te leggen. In deze module deel ik de theorieën die je gaan helpen begrijpen hoe jouw systeem werkt en waarom je reageert zoals je reageert.
Ik ben een groot voorstander van het volgen van je gevoel en je lichaam, maar het is net zo belangrijk om je cognitie (je denken) mee te nemen. Daarom ga je je nu eerst verdiepen in de polyvagaaltheorie van Dr. Stephen Porges, de Identiteitsgerichte Psycho Trauma (IoPT) theorie van Franz Ruppert en Somatic Experience, ontwikkeld door Peter Levine. Ze helpen je begrijpen waarom je doet wat je doet en bieden je handvatten om anders met jezelf en anderen om te gaan. In deze module leer je de basis van deze theorieën. Wil je er daarna nog meer over weten? In de bibliotheek vind je uitgebreide informatie over de theorieën.
Ons zenuwstelsel en veiligheid
De polyvagaaltheorie
De polyvagaaltheorie laat zien hoe ons zenuwstelsel voortdurend de omgeving scant op signalen van veiligheid en gevaar. Hierna lees je voorbeelden van een veilig en een onveilig zenuwstelsel.
Wanneer je je veilig voelt is je zenuwstelsel kalm en functioneer je goed. Je kunt helder nadenken, je emoties zijn rustig en je lichaam voelt prettig aan.
Wanneer je zenuwstelsel gevaar registreert, schakelt het over naar een van deze natuurlijke copingstijlen – die we in de rest van de cursus ‘beschermingsmechanismen’ noemen (de intentie van een copingstijl is tenslotte om je te beschermen)
- Vechten: je komt in verzet, wordt boos of verdedigt jezelf fel. Je reageert bijvoorbeeld fel tijdens een werkoverleg als iemand kritiek geeft op jouw idee.
- Vluchten: je trekt je terug, vermijdt de situatie of zoekt afleiding. Misschien verlaat je een gesprek of grijp je naar je telefoon als het ongemakkelijk wordt.
- Bevriezen: je verstijft, verstilt of raakt overspoeld. Ineens weet je niet meer wat je wilde zeggen tijdens een presentatie.
Deze reacties zijn volkomen natuurlijk. Ze ontstaan buiten je bewuste controle om – het is je lichaam dat in actie komt om je te beschermen.
Je zenuwstelsel maakt geen onderscheid tussen echt gevaar of ervaren gevaar. Als je in het heden (onbewust) wordt herinnerd aan onveilige ervaringen uit je verleden, kan je zenuwstelsel denken dat je nu in gevaar bent.
Het gevolg? Tijdens een spannend werkgesprek of een onprettige situatie met je partner zet je lichaam automatisch een beschermingsmechanisme in gang. Hierdoor ben je in het heden nog aan het vechten, vluchten of bevriezen, terwijl je diep vanbinnen eigenlijk behoefte hebt om met mildheid te kijken naar wat je zo raakt.
HIER KOMT NOG EEN NIEUWE VROUWEN-ILLUSTRATIE
Ruppert's theorie
ei-theorie
Waar de polyvagaaltheorie ons helpt te begrijpen hoe we reageren op stress, helpt Ruppert’s theorie – die ik zelf graag de ei-theorie noem – ons te begrijpen waarom we bepaalde patronen ontwikkeld hebben. Deze theorie kan ik het beste uitleggen aan de hand van het verhaal van Dunya. Dunya groeide op in een gezin waar haar vader onvoorspelbaar kon zijn: soms warm en betrokken, dan weer afwezig of boos. Als kind wist ze nooit wat ze kon verwachten.
De ei-theorie laat zien wat er tijdens een heftige uitbarsting van haar vader in Dunya haar systeem gebeurde. Haar psyche brak als het ware in drie delen, met elk een eigen functie:
Door haar verschillende delen te leren kennen, begrijpt Dunya steeds beter waarom ze doet wat ze doet. Ze ziet dat haar overleefdeel – oftewel haar beschermingsmechanisme – haar beschermt op de manier die ze als kind heeft geleerd: door weg te blijven van alles wat aan vroeger doet denken. In plaats van zichzelf te veroordelen om haar vluchtgedrag, kan ze nu met mededogen kijken naar het bange kind dat ze was.
Wat je onderweg gaat ontdekken
Net als bij Dunya is onze psyche, door wat we in ons leven hebben meegemaakt, ook in drie delen verdeeld geraakt. Dat je deze cursus volgt, laat zien dat je gezonde deel – dat deel dat weet dat er meer mogelijk is – al actief is. In deze cursus ga je met al deze drie delen aan de slag. Per deel ga je het volgende leren:
Je traumadeel:
- je leert veilige manieren om contact te maken met opgeslagen pijn en gevoelens;
- door je lichaam, je adem, je stem en beweging te gebruiken, ontwikkel je een natuurlijke ‘taal’ om je lichaam als het ware te laten zeggen wat er leeft;
- je ontdekt hoe je bij lastige gevoelens kunt blijven zonder erdoor overspoeld te raken.
Je overleefdeel:
- je ontdekt welk beschermingsmechanisme (vechter, vluchter of bevriezer) jouw poortwachter het meest inzet;
- je leert herkennen wanneer en hoe dit deel geactiveerd wordt;
- je oefent met nieuw gedrag door het doen van de oefeningen in het puzzeldocument;
- je ontdekt hoe deze zachtheid in jezelf de weg opent naar nieuwe keuzes, voorbij je beschermingsmechanisme.
Je gezonde deel:
- je versterkt je draagkracht, zodat dit deel een stevig anker wordt;
- je leert je unieke stem, kwaliteiten en grenzen (her)kennen en inzetten;
- je creëert een veilige basis in jezelf, waar je later in deze cursus verder aan bouwt via de modules over draagkracht en compassie.
Op deze reis onderzoek je stukje bij beetje alle delen van jezelf. In alle kamers van je ei nemen we een kijkje – van je beschermingsmechanisme tot je diepste kern. Soms door stilletjes te schrijven in je journal, soms door te lezen en de kennis in je op te nemen, en op andere momenten door actief aan de slag te gaan met video- of audio-oefeningen.
Tot slot:
Lichaamsgerichte therapie met Somatic Experience
In een aantal video-oefeningen ga je aan de slag met wat we Somatic Experience noemen. Somatic Experience (SE) is een methode die helpt om spanning, stress en trauma los te laten door te luisteren naar de signalen van je lichaam. SE is ontwikkeld door Dr. Peter Levine en is gebaseerd op het idee dat ons zenuwstelsel van nature de capaciteit heeft om stress en trauma te verwerken, maar dat dit proces soms vastloopt. Veel spanning en stress wordt namelijk niet alleen mentaal ervaren, maar blijft ook fysiek opgeslagen in je lichaam. Misschien herken je dat als een gespannen nek, een beklemmend gevoel op je borst of onrust in je buik. De oefeningen die je gaat doen, helpen je om op een veilige en geleidelijke manier contact te maken met wat er ligt opgeslagen in je lichaam, zonder erdoor te worden overspoeld.
Je hoeft geen ervaring te hebben met somatisch werk. Alles gebeurt in kleine stapjes, op een manier waarbij jij zelf je grenzen bewaakt en bepaalt hoe ver je gaat. Neem de tijd en vertrouw op je lichaam – het heeft van nature het vermogen om zichzelf te herstellen.
Onthoud tijdens het doorlopen van de cursus dat je met compassie mag kijken naar alles wat er in jou leeft. Dit is het grootste cadeau dat je jezelf kunt geven: dat je alles wat er in jouw rugzak zit – van beschermingsmechanisme tot gebroken ei – liefdevol kunt omarmen. Geef jezelf alle tijd, ruimte en wat je maar nodig hebt om jezelf goed te leren kennen. Het doel is niet om jouw trauma- of overleefdeel weg te nemen of af te zwakken. Het doel is om je handvatten te geven waarmee je weer bij je gezonde kalme zelf kunt komen als je door je oude beschermingsmechanisme wordt overgenomen.
Na de module waarin je meer over jouw beschermingsmechanisme leert, vind je een gehele module die over compassie gaat. Heb je nu al behoefte om je hierin te verdiepen? Je vindt de module hier.
Journaloefening
Eerste ontdekkingsreis
Neem een moment om rustig te zitten met je journal en een pen. Zorg dat je niet gestoord kunt worden en steek eventueel een kaarsje of een wierookstokje aan. Neem, voordat je gaat schrijven, drie diepe ademhalingen waarbij je de uitademing langer maakt dan de inademing.
in your own rhythm
in your own way
in your own wild timing
— nabalo
Je reis vervolgen
Je hebt nu kennisgemaakt met de polyvagaaltheorie, Ruppert’s ei-model en Somatic Experience. Je begrijpt hoe je zenuwstelsel reageert op gevaar, hoe je psyche als het ware is opgesplitst in drie delen en hoe je lichaam spanning vasthoudt. Deze kennis vormt de basis voor alles wat nog komt.
In de komende modules ga je de theorie steeds meer in de praktijk brengen. Je begint in de volgende module met het opbouwen van je draagkracht – je innerlijke stevigheid – zodat je veilig de diepte in kunt gaan, ook als het spannend wordt. Onthoud dat je altijd even een pauze kunt inlassen om inzichten en ervaringen in te laten indalen. Alles is goed, jij bepaalt jouw tempo.